INLEIDING VOOR LEDENVERGADERING VPW BREDA

• 1. Waarom ben je hier? Er is een reden. Een vraag die om antwoord zoekt. Een zoeken naar een inzicht. Een zoeken naar de verbondenheid met Hem, telkens weer. Die verbondenheid heeft woord nodig, een rite, een gebaar. Om telkens opnieuw bevestigd en gevestigd te worden, verankerd in ons bestaan. Te zijn als bron van eeuwig leven. In de eucharistie, een viering, een inspirerend woord. 
  Waarom ben je in dit vak gegaan?

------------------

Huub van der Lubbe:

“De zin van het leven? In ieder mens schuilt de ongelooflijke oerkracht dat je het leven als een geschenk aanvaardt.

Dat denk ik, maar dat kan ook mijn westerse, verwende kijk op de dingen zijn. Ik beschouw het in ieder geval wel als een wonder en een geschenk. Maar zin heeft het leven niet. Ik ben van katholieke huize, maar die kerk kon het ook al niet vertalen in aardse termen. Zij had er een hemel voor nodig. Ik denk dat het eerder in de hoek van de liefde zit. Want ik geloof wel heel erg in het leven zelf. En dat het zo ontzettend mooi kan zijn. Daar werk je met zijn allen aan en je kunt het net zo mooi of verschrikkelijk maken als je zelf wilt”.

 

“Mooier dan nu zal de wind nooit over het water waaien. Zal geen sleepboot ooit in dit laatste zonlicht draaien. Zullen wij niet langs de kant staan te kijken. Mooier dan nu zal het nooit gaan”.

“Het leven heeft uit zichzelf geen zin, daar ben ik van overtuigd, maar het krijgt zin door wat je ermee doet. Je kunt elkaar mooie momenten geven, dat is toch niet niks? Alleen, ja, die kun je niet vasthouden. Dat is het geweldige van kinderen krijgen. Je kunt de liefde niet vasthouden, maar dat is ook een kwestie van momenten, alleen kinderen blijven bestaan. Die zijn manifestaties van die liefde”.

-------------------

• 2. Je komt hier iets doen. Je hebt iets uit te zoeken. Je wilt iets, hebt ambitie. Je wilt ergens komen, ergens uit komen, bij een nader te bepalen punt. Een horizon. Maar tevens: een horizon die wenkt. Je word gewenkt, gelokt, verleid. Je wilt ergens naar toe, en je word ergens naar toe getrokken. De dialectiek van ons bestaan: je gaat ergens naar toe en tegelijkertijd word je gelokt, geroepen. En: je geeft zin aan je leven door er iets van te maken, en tegelijkertijd is die zin en betekenis een geschenk. Geven en ontvangen, maken en zijn, tegelijk.

Zo ervaar ik dat. Het verhaal van mijn ‘roeping’ dat ik bij me draag. Dat is altijd in me aanwezig als ankerpunt. Als de ademsteun onder mijn stem. Zonder ademsteun kan ik niet zingen, glij ik uit, ga ik vals zingen, is er geen volume. Ik draag dat verhaal bij me als een geheel van zoeken en vinden, een ambitie die zich telkens weer in de wisselende omstandigheden van tijd en ruimte waar moet maken. Die ambitie, die roepstem, kan zich realiseren in een vaste blijvende vorm van bijvoorbeeld het priesterschap voor het leven, maar kan zich ook realiseren in telkens wisselende vormen.

• 3. Als ik naar mijn ‘roepingverhaal’ kijk, zie ik met name drie momenten.
  
  1. Er kwam een pater capucijn als assistent in de parochie, die mijn identificatiefiguur werd. Hij had iets wat ik ook wilde zijn, namelijk een warme, hartelijke mens, die de ‘formele en objectieve’ kerk en liturgie van die jaren vulde met zijn menselijkheid. Er stond niet een functionaris maar een mens op de preekstoel. Mensen voelden dat. Hij werd gauw geliefd. En dat wilde ik natuurlijk ook, die rol.
  2. Na afloop van de seminarietijd en het gymnasium stond ik voor een keuze. Of muziek of theologie. Toen ik na een examen toegelaten was tot het conservatorium zag ik ineens de toekomst voor me van een pianoleraar op een regenachtige maandagmiddag die zijn zoveelste leerling het verschil uitlegde tussen een kruis en een mol. Dat toekomstbeeld stond me meteen tegen, had geen enkele aantrekkingskracht. Zo werd het via de via negativa toch de theologie in Utrecht. Geen positieve keuze, maar wel een keuze. Met vallen en opstaan en zoeken en vinden en soms enkel drijven op dat ene college Bonhoeffer ben ik uiteindelijk van harte theoloog geworden.
  3. In de loop van de jaren daarna, na voor de klas gestaan te hebben, lesmethoden levensbeschouwing geschreven te hebben, is de ziel erbij gekomen. Wat ik zei, dacht, beleed, aan inzichten bij me droeg, daalde af, naar binnen, de schaamte voorbij van het naïeve geloof dat niets voorstelt vergeleken met de rationaliteit van de moderne wereld, op weg naar een nieuwe balans tussen de poëzie van het geloven en het proza van de reflectie daarop. Ik ben daar heel gelukkig mee.

Achteraf kan ik zeggen…ik ben blij met deze weg. Het was geraakt en geroepen en geïnspireerd worden, maar het was ook dor en droog onderweg. Dat je vastloopt op de vraag: wat ben ik nu eigenlijk aan het doen? Of nog erger, dat je in de mist terechtkomt, en niet eens meer weet waar je bent, inclusief het besef dat je zelfs niet meer weet dat je in de mist zit, inclusief het moment dat je de verbinding met je eigen oorspronkelijke roepingverhaal helemaal kwijt bent. Dat de poëzie weg is, en er enkel proza overblijft zonder betekenis en verbinding met het leven.

Het verhaal heeft zich verrijkt door opgestapelde ervaringen en herinneringen. Er is een kernwoord bijgekomen: de vreugde om het leven zelf. En ook: de prachtige samenhang tussen kracht en kwetsbaarheid.

• 4. En nu sta ik met dit ‘roepingverhaal’ als bagage in de huidige context van wereld en kerk. Weet hebbend van de geweldige rijkdom en betekenis van het christendom, de kracht van het oergebaar van brood en wijn en de eucharistie voor de mensengemeenschap, de profetische en appelerende kracht, de werking van vergeving en heling en verzoening. In de uitdrukkelijke wil dat onze samenleving aan kwaliteit wint, de armoede uitbant, dat vrede wordt gesticht, en met de nodige gemengde gevoelens met betrekking tot de eigen kerkgemeenschap. Maar ik blijf rustig staan waar ik sta…

“Roeping” is niet een resultante van verstandelijke overwegingen. Niet het resultaat van de toevallige spelingen van het lot en gebeurtenissen. Wel wordt er een draad in je leven getrokken. Die gaat door lijf en leden en ziel en hart en hoofd. Dan kom je bij wat je bezielt. Bij waar je graag naar toe wilt. Bij waar je het liefste naar toe wil. Je wordt ernaar toe getrokken. Je wordt en blijft geraakt, zegt ja op iets wat naar je toekomt, je beaamt dat je je reeds op deze weg bevindt. Dit roepingverhaal trekt een lijn in het bestaan, is een verhaal op je levensweg, een verhaal dat oriëntatie biedt, dat je richt op het geheim dat verborgen en aanwezig is, dat richting geeft aan je leven, en dat gevolgen heeft voor de inrichting van het dagelijks leven en werken.

• 5. Structuur

Bovenstaand verhaal heeft – bij nader inzien - een eigen structuur, opgebouwd uit een aantal elementen. Deze elementen zijn vergelijkbaar met de concepten die te vinden zijn in het model van geestelijke begeleiding, zoals ontwikkeld door Tjeu van Knippenberg en/of Frans Maas. Ik loop deze nu even langs.

a. Een vraag.

Er is een vraag. Daar begint het verhaal. De vraag is leidend beginsel. Niet de vraag in catechese of verkondiging om bij het aanbod uit te komen. Maar de vraag als begin van een open, mogelijk nieuwe ruimte…Een ervaring waar je niet goed raad mee weet, gevoel van schaamte, gevoel dat er meer moet zijn op aarde dan dit, gevoel van verwarring en niet meer weten wat te denken…

b. De weg of levensweg.

Een actueel debat nu. Het thema seksueel misbruik zet de zaak op scherp. Als er zoveel misgaat, waarom ga ik dan niet weg bij deze club? Wat maakt het voor mij de moeite waard om bij deze geloofsgemeenschap te willen blijven horen, en hoe doe ik dat dan? Wezenlijk voor ons mens zijn is als het ware het onderweg zijn. Onderweg gebeurt er van alles en nog wat. Daar moet je je telkens opnieuw tot verhouden, als een onophoudelijke reeks van vragen en uitdagingen. Mensen bevinden zich altijd op een weg, in een traject dat ergens naar toe gaat, met kruispunten en mogelijkheden tot keuze. Dat is nu het geval: wat moet ik nu met deze actuele kwestie?

c. Verhalen

Bij onderweg zijn horen verhalen. Onderweg vertellen mensen – ’s avonds in de herberg – verhalen over wat hen overkomt, wat hen prikkelt, doet schamen, blij maakt, boos, verdrietig, machteloos en moedeloos. In deze verhalen zijn mensen op zoek naar ordening in wat zij doen en wat hen overkomt. Deze verhalen zijn zoektochten naar ordening op het niveau van betekenis en zingeving: wat betekenen deze gebeurtenissen voor mij? Hoe vind ik te midden van deze voortdurende stroom van negatieve en positieve gebeurtenissen grond onder mijn voeten? Niet heen en weer geslingerd door de waan van de dag, niet mijn mening en levensvisie ophangen aan ongenuanceerde krantenkoppen. Maar hoe dan wel? Hoe verhoud ik mij tot mijn omgeving, mijn medereizigers, verhaalfragmenten als voortdurend variërende antwoorden op de vraag “Wie ben ik?’’ en waar wil naar toe ? Ordening aanbrengen in belangrijke en minder belangrijke zaken… op zoek gaan naar een rode draad die de verhalen met elkaar verbindt… het leven is meer dan een complexe kluwen van toevallige factoren… maar er zal toch wel ergens samenhang te vinden zijn?

d. Oriëntatie

Ieder mens heeft, aldus Tjeu van Knippenberg, een eigen oriëntatie waarmee hij het leven bekijkt. Hij beschrijft oriëntatie of perspectief als een netwerk van affecten, intenties en concepten, waardoor de werkelijkheid op een bepaalde manier waargenomen wordt. Wie honger heeft, ziet overal lekkere maaltijden, en wie eenzaam is ziet overal liefkozende paartjes…Dat perspectief, die oriëntatie heeft dus een profilerende, bepalende invloed op de waarneming. Knippenberg beschrijft het christelijk perspectief als dat van Jezus, die zo naar Petrus kijkt na diens verloochening, dat hij meer dan verraad ziet, ook namelijk wat hij ten diepste gebleven is, namelijk leerling en vriend. Deze blik brengt Petrus bij zichzelf en doet bij hem de bronnen van berouw opengaan. Het christelijke perspectief ziet dus niet voorbij aan de werkelijkheid, heeft dus oog voor verraad, oog voor waar mensen elkaar seksueel misbruiken, maar probeert vanuit dit perspectief daardoorheen te kijken naar mogelijkheden die daarachter liggen, naar krachten die daarachter zitten en te mobiliseren zijn.

Door alle negativiteit heen groeit bij de groep de behoefte elkaar te vertellen en dat ook te delen met andere parochianen wat hen dierbaar is. Wat het de moeite waard maakt om lid te zijn en actief te zijn binnen deze geloofsgemeenschap.

e. Oriëntatie op het geheim

Dus proberen ontvankelijk te worden voor wat nog verboren is. Het geheim achter de dingen. Proberen te leven en te zijn met alle zintuigen open voor de volle werkelijkheid, die weer een spiegel is van een verborgen werkelijkheid, kun je zeggen. Dan is de geest van de mens als het ware een ontvangstcentrum, een aanraakmogelijkheid voor iets dat hem te boven gaat, maar hem omringt, omgeeft, draagt. In dat licht wordt mijn zogeheten mening of identiteit een constructie, ik val er niet mee samen, er groeit ruimte in mijn ziel en geest en bewustzijn, met gevoel voor diepte en hoogte, met gevoel voor nuancering, en dat er een grond is die blijft dragen, in verbinding met mijn levenshorizon… Deze oriëntatie op het geheim maakt het mogelijk mijn leven te richten en in te richten.

f. Richting

Je weet je vertrekpunt, waar je nu bent. Het kunnen vinden van de juiste richting, aldus van Knippenberg, is in belangrijke mate afhankelijk van de aanwezige kennis van de plek waar je je bevindt. In dit moment, in het nu, ligt namelijk mijn verleden opgeslagen, de ervaringen en herinneringen tot op heden. Tegelijk ligt in het nu het potentieel voor mijn toekomst. Het hier en nu is een verzamelpunt van gebeurtenissen en ervaringen tot nu toe en potentie van wat komt.

g. Inrichten

Dat is de uitwerking van het richten. Waar het richten vooral betrekking heeft op tijd, gaat het bij inrichten om de ruimte. Betrokken op de ruimte waarin ik leef, de wereld waar ik deel van uitmaak. Mijn verhouding tot de naasten, de andere parochianen, mijn stellingname in kwestie van milieu, oorlog en de concrete inrichting van deze ruimte.

Nico Bulter, 23 september 2010