‘Ik leerde met hen door hun weg te gaan’.

Nederlandse religieuzen en de ‘romanisering’ van de Braziliaanse katholieke kerk.

In deze studie staan twee verhalen centraal: een Braziliaans en een Nederlands verhaal, met ieder een eigen kijk op missie. Door de eeuwen heen ontwikkelde zich in Brazilië een eigen vorm van katholicisme, los van de bredere kerk in Europa. De kerk was er onderhorig aan de staat en door het structurele priestertekort werd het godsdienstige leven voor een belangrijk deel gedragen door leken.

Pas met het uitroepen van de Braziliaanse republiek in 1889 werd de eenheid tussen kerk en staat opgeheven. Vanaf nu mochten buitenlandse religieuzen, waaronder Nederlanders, op grote schaal ongehinderd naar Brazilië trekken om het Braziliaanse katholicisme te hervormen naar Romeins model. Braziliaanse kerkhistorici staan zeer negatief tegenover deze hervorming en spreken in dit verband over een ‘romanisering’ van hun kerk. Tegen de achtergrond van de ‘romaniseringsthese’ en de bijbehorende negatieve kijk van Braziliaanse kerkhistorici op de aanwezigheid van buitenlandse religieuzen in Brazilië wil deze studie vragen beantwoorden als: hoe, wanneer en waarom zijn Nederlandse missionarissen naar Brazilië getrokken en wat betekende missie voor hen? Hoe keken Nederlanders aan tegen het Braziliaanse katholicisme en hoe reageerden Brazilianen en Nederlanders op elkaar? Wanneer en onder welke omstandigheden traden er bij de Nederlanders veranderingen op in hun kijk op kerk, missie en Brazilië en wat waren hiervan de gevolgen? Deze studie eindigt in de jaren zeventig van de vorige eeuw. De grote groep Nederlandse religieuzen in Brazilië was in deze jaren kwantitatief over zijn hoogtepunt heen en grotendeels opgegaan in de eigen dynamiek van het Braziliaanse katholicisme. De hervormers die aanvankelijk de Brazilianen moesten bekeren tot de kerk van Rome, waren inmiddels door de Brazilianen zèlf bekeerd. Uiteindelijk leerden zij samen met de Brazilianen, om hún weg te gaan.